Паўлопаль


Вёскі ў Чарнянскім сельсавеце — Вялікі Паўлопаль і Малы Паўлопаль. Населеныя пункты ўзніклі ў выніку ажыццяўлення Сталыпінскай рэформы. Пасля адмены прыгоннага права за 6 км на поўнач ад вёскі Дарапеевічы з’явіўся невялікі маёнтак памешчыка Паўлава, дзе былі пабудаваны гута (шкляны завод) і вінакурны завод. У 1883 г. хутар Паўлопаль і Дарапеевічы купіў генерал-маёр Аляксандр Іосіфавіч Тальма — 1200 гектараў зямлі. Сам ён жыў у Поз­нані, землямі кіраваў упраўляючы Дзятлаў.

Калі пачалася аграрная рэформа, Тальма раздаў землі сялянам у Дарапеевічах бясплатна, а маёнтак Паўлопаль прапанаваў выкупіць. Жыхары Дарапеевічаў адмовіліся, спадзеючыся, што атрымаюць зямлю бясплатна, як у Дарапеевічах (там землі былі вельмі бедныя — балоты, пяскі, хмызняк). У 1911 г. каморнікам Паўлуноўскім, праведзена таксацыя і планіроўка вызначаных на продаж зямель, а ў 1913 г. пачаўся продаж. Значная частка сялян, якія купілі ўчасткі, былі з Пружанскага раёна (Сухапаль, Шарашова). Частку зямлі выкупілі мясцовыя сяляне. Праз заселеныя такім чынам землі, прыкладна насярэдзіне, праходзіла «шляховая дорога», «шлях»; хутары на ўсход ад дарогі сталі называцца Малы Паўлопаль, на захад — Вялікі Паўлопаль. Перасяленцы з Пружаншчыны, якія былі больш заможнымі, неахвотна ўступалі ў кантакты з мясцовым насельніцтвам з Дарапеевіч, дзе пераважалі батракі. Істотную ролю адыгрываў моўны бар’ер: паўночнабрэсцкая гаворка ў Паўлопалі, загародская — у Дарапеевічах. За нявестамі ездзілі ў Пружанскі раён ці жаніліся на сваіх блізкіх родзічках. Дарапееўцы называлі паўлопальцаў «глячамі» (ад слова «глядзець»), а паўлопальцы дарапееўцаў — «гыдунамі». Прарыў у процістаянні пачаўся ў 1930-я гады, калі пачалі заключаць змешаныя шлюбы. Цяпер моўныя адрозненні практычна зніклі на карысць Дарапеевічаў.

Маёнтак Паўлопаль, населеныя пунк­ты Вялікі і Малы Паўлопаль адносіліся да Верхалескай, потым Навасёлкаўскай воласці (гміны). У 1860-я гады да маёнтка Паўлопаль адносілася 265 рэвізскіх душ (132 мужчыны, 133 жанчыны), якія з’яўляліся жыхарамі вёскі Дарапеевічы. Валодаў маёнткам памешчык Капшэўскі. У 1905 г. у ім налічвалася 26 жыхароў, у 1921 г. у Вялікім і Малым Паўлопалі — 39 двароў, 283 жыхары, з іх 275 праваслаўных, 8 католікаў.

Ёсць пачатковая школа (12 вучняў), сельскі дом культуры, два магазіны.

У 1998 г. 107 двароў, 278 жыхароў.

(Памяць. Маларыцкі раён: гіст.-дакум. хроніка Маларыцкага р-на / рэд.-уклад. В.Р.Феранц. – Мінск : Ураджай, 1998. – 507 с.,[8] л.іл.) 

Напэўна не знойдзецца ў раёне больш прыгожага прыроднага куточка, чым ціхая вёска Паўлопаль са сваімі вялікімі чыстымі і акуратнымі дварамі, у якіх не ўбачыш пустазелля,  а абавязкова сустрэнеш яблыню ці грушу, што несумненна радуе вока. 3 ycіx бакоў падступаюць да вёскі бярозавыя дзелянкі лесу, якія ў асеннюю цудоўную пару надаюць асаблівую прыгажосць. Так,  Бог,  як кажуць, надзяліў гэты край багатай прыроднай прыгажосцю,  але праца людзей,  якія тут жывуць,  робіць сваю справу, не дае ёй знікнуць.

Паводле падання продкаў у 1890 г.  землі, якія цяпер належаць вёсцы Паўлопаль, былі пад уладаннем пана Тэльма.

Маёнтак памешчыка размяшчаўся там,  дзе цяпер пабудаваны дом Гузюка Матвея Кузьміча. Палеў было вельмі мала,  не было дарог. Мясцовасць была балоцістая, уся тэрыторыя была пакрыта лясамі і балотамі. Гэта мясцовасць называлася раней "Паўлава поле", а  з гадамі акультурвалася і пачала называцца  "Паўлопаль".

(Са  слоў старажылаў)

«Наша история» Закрытый музей, на заработки в Аргентину 
и сем «Лад» для родственников 

3.jpg

Раритетное фото. Судя по датировке,  снимок сделан 1 июня 1930 года, значит, фотографии 89 лет. Фото, которое предоставил редакции районной газеты «Голас часу» историк из Доропеевич Анатолий Демянко, несмотря на годы и безжалостное дыхание времени, на удивление очень даже хорошо сохранилось. Этот старинный фотодокумент из краеведческого музея, который в Павлопольской начальной школе в свое время организовал Анатолий Игнатьевич. Теперь нет ни школы, ни музея. Экспозиция давно разобрана, часть экспонатов взял на хранение СПК «Доропеевичи», а более ценные документы, карты, воспоминания увлеченный историей и краеведением Анатолий Демянко собрал в две увесистые папки. В этих рукописных папках-книгах зафиксирована история доропеевичской земли от глубокой древности до наших дней.

Однако,  вернемся к фотографии. В ней также отражена часть истории Малоритчины. На застывшем кадре — четверо наших земляков, которые когда-то родились и жили в Павлополе, но в поисках лучшей доли в конце 20-х годов прошлого столетия поехали в далёкую Аргентину – «серебряную» страну. Кстати, название Аргентина происходит от латинского слова «аргентум», что означает «серебро».

Четверо хорошо одетых мужчин в белых рубашках и костюмах сидят на скамейке и внимательно всматриваются в объектив фотоаппарата. Они совсем не похожи на крестьян. Кажется, это зажиточные горожане, которые в выходной день вышли на прогулку и присели в тени платанов отдохнуть от жаркого аргентинского солнца, где их и застал уличный фотограф.

— На снимке запечатлены  павлопольцы,  двое из которых мои дядья, — рассказывает Анатолий Демянко. – Посмотрите, вот слева направо сидят Павел Аркадьевич Гончарук, Андрей Андреевич Грабайло, Фадей Никонович Силивончик, а возле них полуприсел на скамейку Филипп Андреевич Грабайло. Андрей и Филипп Грабайло — родныя братья, мои родственники. Массово на заработки в страны Латинской Америки  жители имения Павлополь-Доропеевичи стали уезжать в 20-30-е годы прошлого столетия. Землей в то время владели достаточно зажиточные крестьяне, но со временем, когда их дети выросли, поженились и каждый получил свой надел отцовской земли, оказалось, что на 3-5 гектарах хозяйство вести очень сложно. Чтобы приобрести больше земли, нужен был капитал. Вот за деньгами и поехали молодые хозяева в чужую и далёкую Америку. 

Переселенцами из Беларуси, в том числе из Малоритчины, были в основном крестьяне, которым в далёкой Америке обещали дешевую землю, заманивая красивыми фотографиями и рассказами. Земельные наделы выделяли в основном в джунглях. Эмигрантам приходилось очень много и тяжело работать не покладая рук. Трудно им было и приспособиться к новой стране, её обычаям, укладу жизни,  где не было ни школ, ни больниц, да и климат значительно отличался,   донимая невыносимой жарой. Кстати, в 1920-1930 –х годах прошлого века в Аргентине проживало около 200 тысяч белорусов. Даже был создан Аргентинский союз белорусских и украинских рабочих организаций, но в конце 1930 года он был расформирован. К слову, в наше время в Аргентине действуют 12 белорусских и белорусско-украинских клубов-ассоциаций. 

Братья Филипп и Андрей Грабайло, а также Павел Гончарук, заработав денег, вернулись на свою родину. Крестьяне купили себе землю, обзавелись хозяйством. Филипп  Грабайло приобрел хутор. А вот Фадей Силивончик, оставив на Малоритчине семью, домой не вернулся. Потом он жил какое-то время в Канаде. Но на старости лет, в 1970-е годы прошлого столетия ,Фадей Никонович все-таки приехал умирать на родину. Правда, не с пустыми руками. Как рассказывает Анатолий Демянко, эмигрант семерым своим  близким родственникам купил по автомобилю «Лада».

Трагически сложилась судьба Филиппа Грабайло. Незадолго до освобождения района от немецко-фашистских захватчиков, в июле 1944 года, за связь с партизанами с ним жестоко расправились каратели. Нацисты вначале пытали,  а потом расстреляли мужчину во дворе собственного дома. Жене и дочери удалось спастись от лютой смерти. Могила Филиппа Грабайло находится на местном кладбище в Доропеевичах.

Голас часу. 2019. 5 июля.

  На 1.01.2020  года ў Вялікім Паўлопалі  — 29 двароў, 55 жыхароў; у Малым Паўлопалі — 21 двор, 36 жыхароў.

                                                        Бібліяграфічны спіс

1. Дзямянка, А. Вёска Паўлопаль. 1954 г.; 1954 г. / Анатоль Дзямянка // Голас часу. —2012. — 18 ліпеня (54). — С. 2.

Успаміны, фота аб Паўлопальскай школе. Настаўнік Канстанцін Грабайла, стварэнне пладовага сада, удзел у выставе ў Маскве.

2. Дзямянка, А. Вёска Паўлопаль. 1964 год / Анатоль Дзямянка // Голас часу. — 2012. — 22 жніўня (№64). — С. 2.

У 1953 годзе ў Паўлопальскай школе першымі ў Беларусі арганізавалі гарачае харчаванне вучняў. Заслуга ў гэтым — настаўніка К.Л. Грабайлы.

3. Дзямянка, А. Прылюдны настаўнік" / Анатоль Дзямянка // Голас часу. — 2017.  — 28 чэрвеня (№49). — С. 3.

Аб жыцці Рыгора Андрэевіча Грабайла, жыхара вёскі Паўлопаль, які доўгі час лічыўся сынам "ворага народа". Аб ім.

4. Дзямянка, А. Як я не стаў лётчыкам, ці споведзь сына "ворага народа" / Анатоль Дзямянка // Голас часу. — 2017. — 21 чэрвеня (№47). — С. 4.

Аб жыцці Васіля Багдановіча, жыхара вёскі Паўлопаль, які доўгі час лічыўся сынам "ворага народа". Яго ўспаміны.

5. Касцевіч, І. З Усходняй Прусіі ў Паўлопаль — пешшу : успаміны / Ірына Касцевіч // Голас часу. м2014. — 17 верасня (№ 72). — С. 3.

Расказ А.І. Дзям'янкі, жыхара в. Дарапеевічы, аб тым, што рабілася ў ягоным сяле ў 1940-я гады. Стварэнне калгаса "17 Верасня".

6. Навумчык, М. 1924—1943 гады, вёска Паўлопаль / Мікалай Навумчык // Голас часу. —2014.  — 21 мая (№ 38). — С. 5.

Жыццё жыхароў вёскі Паўлопаль у 1924—1943 гадах.

7. Навумчык, М. І. Партызанская сям'я Піліпа Грабайлы / Мікалай Навумчык // Голас часу. —  2015.  — 14 студзеня (№ 3). — С. 3 : фота. Пра партызана Піліпа Грабайлу і яго сям'ю.

8. Навумчык, М. І. Трафейная машынка / Мікалай Навумчык // Голас часу. — 2015.  — 29 красавіка (№ 33). — С. 3.

Як сувязны партызанскага атрада Леанід Клісаў даставіў машынку для выпуску лістовак.

9. Яцушкевич, Е. Добровольные пленники "серебряной" страны, или В поисках лучшей жизни / Екатерина Яцушкевич // Голас часу. — 2019. — 2 ліпеня (№ 51). — С. 6.

Перед нами — раритетное фото. Снимок сделан 1 июня 1930 года. Предоставлен краеведом из д. Доропеевичи Анатолием Демянко. На фото: четверо наших земляков из д. Павлополь, которые в конце 20-х годов прошлого столетия эмигрировали в далёкую Аргентину, потом вернулись. Об их жизни.

10. Яцушкевич, К. В стиле ретро, или больше полувека за рулем / Екатерина Яцушкевич // Голас часу. — 2017. — 18 ноября (№88). — С. 6.

О жизни Анатолия Никифоровича Брюховецкого, жителя г. Малориты. Аб ім.


Назад